Miasto Grodno i obwód Grodzieński

grodno

Miasto Grodno należy do najstarszych miast Białorusi i jednocześnie jest głównym miastem jednego z sześciu obwodów Republiki Białoruś.

Obwód grodzieński, ale raczej grodnieński, leży w północno-zachodniej części Białorusi w wodozbiorze rzeki Niemen, na pograniczu z Litwą, Polską, obwodami: mińskim, witebskim oraz brzeskim.
W części centralnej obwodu znajduje się nizina Niemeńska, krajobrazy rόwninne krzyżują się ze wzgόrzami pochodzenia polodowcowego: Grodnieńskim, Wołkowyskim, Nowogrodzkim, Słonimskimi Oszmiańskim. Najwyższy punkt na mapie obwodu – góra Zamkowa w Nowogródku – 323 metrów nad poziomem morza.
Klimat grodnieńszczyzny jest mięki i wilgotny, średnia temperatura zimowych miesięcy – 50 (F), letnich + 180 (F). Ilość opadów w ciągu roku wacha się оd 530 dо 660 мillimetrów w.
Obwόd grodnieński zajmuje obszar 25,1 tys. km², z zachodu na wschód ciągnie się na 213 кilometrów , a z północy na południe — 247 кilometrów.
Grodnieńszczyzna to region lasόw i rzek, tających wiele zakątków dziewiczej przyrody. Setki tysięcy lat temu tu przeszedł potężny lodowiec zostawiając po sobie rόwniny morenowe i niziny wodno-lodowcowe, jeziora karstowe i wiele ogromnych głazόw.
Około trzeci powirzchni grodnieńszczyzny zajmują lasy dębowe, iglaste i mieszane. Dotrwały do naszych czasów stare puszcze. Największa – Białowieska leży na pograniczu z Polską i jest włączona do listy światowego dziedzictwa przyrody UNESKO.
Rzeka Niemen — to trzecia co do wielkości rzeka Białorusi i głόwna wodna arteria regionu grodnieńskiego . Długość jej stanowi 937 кm, 360 кm z nich toczy się po terenach obwodu grodnieńskiego.Wody Niemna webrały w siebie wiele dopływów: Wiliję, Oszmiankę, Berezinę, Gawję, Ditwę, Lebiedę, Коtrę, Uszę jeszcze kilku rzeczόłek.
Grodnieńszczyzna jest bogata w jeziora. Nie są one wielkie, lecz bardzo piękne. Największe z nich – Białe, Rybnica, Świr, Wiszniowskie i tak często występujące w poezji Adama Mickiewicza jezioro Świteź. W trzech kilometrach po drodze na wschod po bardzo malowniczej drodze mozecie Państwo trafic na brzegi jednego z najpiękniejszych jezior Bialorusi – jeziora Świteź. Stalo się ono znane dzięki balladom Adama Mickiewicza.
To jezioro nie jest największym. Leży na wysokości 242 m nad poziomem morza, jego obszar stanowi 1,75 кm², w niektórych miejscach głębokość sięga 15 m. Owalny kształt jeziora w średnicy ma 4,5 кm.
Do jeziora nie wpływa żadna rzeka i wypływa tylko rzeka Swarotwa. Woda jeziora słynie ze swej niezwykłej przejżystości (widać dno na głębokości 4 – 5 m) i miękości, ponieważ jest słabo mineralizowana.
Świteź było jednym z ulubionych miejsc Adama Mickiewicza . Tu się spotykał z Marią Wiereszczaką. Znaną balladę „Świteź” poeta napisał w latach 1820 – 21i poświecił Marii. W balladzie Mickiewicz przedstawił znaną legendę o mieście Świteziu i zamku, które spadły pod ziemię na prośbę kobiet podczas natarcia nieprzyjaciela. Później powstały ballady „Świtezianka” i „Rybka”.
Najczęściej jeziora północno-zachodniej części Białorusi leżą na terenach parkόw narodowych i słyną z bardzo czystej wody. Według danych ostatniego spisu ludności obwόd zamieszkuje 1 mln 146,1 tys. osόb, z nich 63,6% — to mieszkańce miast.
Wśród mieszkańców grodnienszczyzny dużo Rosjan, Ukraińcόw, Litwinόw, Tatarόw, Żydόw. Białorusini stanowią ponad 62% mieszkańców regionu, a ćwierć ludności obwodu — Polacy. Językami używanymi w powszechnym obcowaniu są rosyjski i białoruski, dużo ludzi włada językami polskim i litewskim.
Tereny grodnieńszczyzny zostały zasiedlone ponad dziesięć tysięcy lat temu. Archeolodzy odnajdują na terytorium obwodu miejsca wielu postoji paleontologicznych w basenie rzeki Niemen i jezior Świteż i Czereśla.
W okresie I tysiąclecia p.n.e — I tys. n.e. na ziemię grodnienszczyzny przyszły plemiona Bałtów, a z połowy I tys. n.e. tu powstają kolonje plemion słowianskich Krewiczów i Dregowiczów.
W kronikach historycznych wczesnego średniowiecza ziemie grodnieńszczyzny były często nazywane Czarną Rusią i zgodnie z jedną z wersji jest to związane z położeniem geograficznym – tak były nazywane północne tereny słowiańske. Tu w Х — ХII ww. powstały księstwa: Grodnieńskie (1127 r.), Nowogrodskie (1252 r.), Wołkowyskiе (1252 r), Świsłockie, tu powstawał związek plemion Bałtόw, Litwy i Jadźwięgόw. W tych okresach na te tereny rozpowszechniały się wpływy księstwa Kijowskiego i Galicko-Wołyńskiego.
W ХII stóleciu na ziemie Bałtόw i Słowian wkraczają Krzyżacy. Aż po ХV wiek ziemia nad Niemnem przeżywa inwazję rycerzy zakonu Teutońskiego będąc areną krwawych walk. Jednocześnie z południa ziemiom nad Niemnem grozili Mongolo-Tatarzy, którzy podporządkowali sobie wtedy całą południowo-wschodnią Ruś.
Napięta sytuacja polityczna sprzyjała połączeniu skłóconych między sobą bałtycko-słowiańskich terytoriów. Ziemia grodnieńska stała się kolebką jednego z największych państw Europy średniowiecza – Wielkiego Księstwa Litewskiego, Ruskiego i Żemojskiego (WKL).
Centrum jego stanowiło Księstwo Nowogrodzkie i bliskie mu plemiona Litwy. Założenie państwa jest związane z imieniem księcia Mindauga (połowa 1230-1263 rr.), któremu się udało zespolić pliemiona w ramach księstwa nowogrodzkiego, w roku 1253 został wielkim księciem w Nowogródku. Po zatartej walce z książętami galicko-wołyńskimi o utrzymanie ziem nad Niemnem Wielkie Księstwo Litewskie zdobyło niezależność i zaczęło rozszerzać terytoria. Na początku ХIV wieku wszystkie ziemie nad Niemnem weszły w jego skład.
W tym okresie na terenie grodnieńszczyzny syn Mindauga Wojszełk założył pierwszy klasztor prawosławny – w tym miejscu dziś leży miasteczko Ławryszewo. Trzeba zaznaczyć że tereny zasiedlone plemionami słowian przyjęły chrzest z Kijowa – prawoslawie- na początku X stulecia.
Ważne wydarzenia w życiu politycznym grodnieńszczyzny odbywały się w drugiej połowie ХIV stólecia.Wtedy rozpoczęla się walka pomiędzy Witoldem a jego kuzynem Jagiełło o tron Wielkiego Księstwa Litewskiego. Jagiełło podstępnie uwięził Witolda w zamku Krewo.
To tu w 1385 roku z inicjatywy Korony Polskiej została zawarta unia dynastyczna według której Wielki Książe Litewski Jagiełło staje się małżonkiem królowej Jadwigi — następczyni polskiego tronu. Tak było połączone Wielkie Księstwo Litewskie z Koroną Polską. Jednak Witoldowi (Witowtowi) udało się uciec z zamku Krewo. Bracia jeszcze długo walczyli aby potem dojść do porozumienia i podpisania układu pokojowego zgodnie z którym Witold został Wielkim Księciem a Jagiełło królem. Oba państwa powinny były połączyć wysiłek w walce z krzyżakami. Wynikiem umowy stała się wojna przeciwko zakonu rozpoczęta w roku 1409. A w 1410 roku na polu Grunwaldzkim zjednoczone siły WKL i Królewstwa Polskiego zwyciężyły wojska krzyżackie.
Po zwycięstwie nad Krzyżakami rozpoczyna się szybki rozwój życia gospodarczego i kulturalnego regionu. W roku 1391 Grodno otrzymało prawo magdeburskie co pozwoliło mieszkańcom miasta samodzielnie zarządzać miastem. W ХV — ХVI wieku prawo samorządu było udzielone jeszcze kilkudziesięciu miastom grodnieńszczyzny – wśród nich Wołkowysk (1503 r.), Nowogrudek (1511 r), Słonim (1531 r), Мir (1579 r), Lida (1587 r.) oraz inne. Miasta kraju nadniemańskiego słynęły z rzemiosła – bardzo znane były wyroby kuśnierzy, jubilerów, rzeźbiarzy. Rozwijały się kontakty handlowe, co było związane z wygodnym położeniem geograficznymi obfitościa arterii wodnych.
W tym historycznym okresie zostały założone podstawy jednej z osobliwości ziemi grodnieńskiej – tolerancji narodowościowej i religijnej. Zostały założone osady Tatarów (krymskich) i Żydów. Po Unii Krewskiej odbył się chrzest pogańskich plemion Bałtów w katolicyzm, powstają pierwsze kościoły katolickie w Grodno, Nowogródku oraz innych miastach. W roku В 1415 Nowogródek staje się rezydencją prawosławnego metropolity.
Epoka Renesansu była dla grodnieńszczyzny czasem burzliwych wydarzeń politycznych, poważnych zmian sytuacji etnicznej, socialnej, kulturalnej. W latach 1564 — 1566 zgodnie z nowym podziałem administracyjnym ziemie Nad Niemnem wchodzą w skład województw Nowogrodzkiego, Wilieńskiego i Trockiego. W trosce o popełnienie państwowego skarbu królowa Bona i jej syn Zygmunt II August rozpoczyna reformę która sprzyja rozpowszechnieniu folwarków. Na kilka stuleci system folwarkowy stał się cechą charakterystyczną rolnictwa grodnieńszczyzny. Ziemia nad Niemnem była ziemią możnych rodów. Bogatymi folwarkami z tysiącami chłopów pańszczyźnianych władali rodziny Radziwiłów, Sapiehów, Chreptowiczów, Wołowiczów, Gosztaldów, Połubińskich.
W połowie ХVI stulecia w okresie wojny Liwońskiej WKL i Królewstwo Polskie połączyły się do państwa federalnego. Unia Lubelska zawarta w 1569 roku była początkiem historii Rzeczypospolitej. W roku 1576 na tron zjednoczonego państwa został zaproszony Stefan Batory. Król wybrał Grodno jako miejsce jednej ze swych stałych rezydencji. Batory przebudował Stary Zamek i nadał miastu szereg przywilejów. Jego przyciągało piękno miasta, jego bardzo korzystne położenie strategiczne, bogate tereny myśliwskie w okolicach Grodna.
Epoka Renesansu i Reformacji przyniosła ziemi Nad Niemnem jeszcze większą różnorodność konfensjonalną i rozkwit życia kulturalnego. Jeszcze w ХVI wieku powstają gminy protestanckie — w Nowogródku, Mirze, Iwju, Smorgoniu oraz w innych miastach.
Wśród kalwinistów, arijanów oraz przedstawicieli innych protestanckich nurtów znajdziemy nazwiska znanych magnatów Wielkiego Księstwa, znanych działaczy kultury. Po zawarciu Unii Brzeskiej 1596 roku zaczyna się epoka rozpowszechnienia unictwa. Na początku było wprowadzane na siłę aby później stać się podstawową konfesją na ziemiach białoruskich.
W latach 1595 – 1596 na synodach w Brześciu Litewskim, kościół prawosławny Rzeczypospolitej zawarł unię z kościołem katolickim, podporządkowując się papiestwu. Unia brzeska miała wpływać na ściślejsze zespolenie ziem etnicznie ruskich z Polską. Na tych ziemiach stosunki narodowościowe były w znacznej mierze odpowiednikiem stosunków społecznych, gdy więc ruska magnetria i szlachta polszczyły się, polscy osadnicy na Ukrainie często ulegali asymilacji.
Zupeunie inaczej wyglądała sprawa na terenach Rusi Czerwonej i Czarnej – terenach nad Niemnem – odbywała się silniesza polonizacja miast, drobnej szlachty i niekiedy nawet chłopów. W parze z narodowością szło wyznanie.
Pod względem poziomu rozwoju kultury i wykształcenia ludności grodnieńszczyzna w epokę Renesansu zajmowała wiodące miejsce nie tylko w ramach WKL, lecz i Rzeczypospolitej. Tu pracowały drukarnie (w Grodnie i Lubczy), otwarto szkoły przy katolickich klasztorach i protestańskich gminach, tu żyli wybitni mistrzowie i filozofowie o znaczeniu europejskim.
Epoka Renesansu zostawiła na ziemi nad Niemnem wspaniałe pomniki architektury, w tym słynny pałac Mirski. W tym okresie historycznym dobiega końca proces założenia narodowości Białorusinów. Język białoruski stał się państwowym językiem Wiekiego Ksęstwa Litewskiego, w tym języku powstały dzieła literackie, prowadzono dziłalność urzędów, sądownictwo i ustawodawstwo (Statut WKL).
Następne ponad dwieście lat historii Rzeczypospolitej – to ciąg działań wojennych i powstań. Najwięcej ziemia regionu ucierpiała w okresie wojny 1654-1667 rr, w ruiny przewrócono całe miasta: Słonim, Wołkowysk, bardzo ucierpiała gospodarka Grodna. Tereny grodnieńszczyzny podczas Wojny Północnej dwukrotnie były zajmowane przez wojska szwedzkie: zniszczono Grodno, Słonim, Smorgoń, Nowogródek, Żyrowicze, Mosty.
Jednak ostatnie dziesięciolecia 17 wieku charakteryzują się wybuchem politycznej i kulturalnej aktywności najbardziej wykształconej części społeczeństwa. Antoni Tyzengauz, kierownik ekonomii WKL w Grodnie zakłada nowy ośrodek administracyjny i kulturalny. W tym okresie prowadzi działalność Michał Kleofas Ogiński, to on jest autorem projektu i sponsorem budownictwa kanału, który połączył rzeki Prypeć i Wisłę. Na ziemi grodnieńskiej powstały liczne zespoły architektoniczne, przeszły do historii ośrodki edukacji, teatry.
W roku 1795 po stłumieniu powstania na czele którego stał Tadeusz Kościuszko ostatecznie skrystalizowały się projekty likwidacji państwa polskiego. Osłabiona zostałą walką z wrogiem zewnętrznym i wrogością licznych grup możnowładczych za (o) wpływy i areały – po III rozbiorze Rzeczpospolita znika z mapy politycznej Europy. Po rozbiorze ziemie grodnieńszczyzny zostały dołączone do Imperium Rosyjskiego.
W 1801 roku zostały utworzone gubernie grodnieńska (w jej skład weszły ziemie nad Niemnem i częściowo ziemi brzeskiej), wileńska i kowieńska z gubernatorami na czele.
Wszędzie został wprowadzony nowy system administracyjny i sądowy. Później, w roku 1842, do gubernii grodnieńskiej dołączono Białystok i okolice.
Dramatycznymi stronami weszło do historii miasta ХIХ stulecie. W 1812 roku 2 armia rosyjska, sztab której mieścił się w Wołkowysku, podczas wycofywania się prowadziła walki pod miastem Mir, w Smorgoniu.
Uciekając po porażce w wojnie 1812 roku z Rosji na grodnieńszczyźnie zatrzymał się Napoleon. W okresie powstania 1830 – 1831 rr w tym regionie działało kilka oddziałów powstańczych, a w powstaniu 1863 roku ziemia ta stała się centralnym teatrem działań. W przededniu powstania Kastuś Kalinowski stworzył organizację rewolucyjną a później stanął (został) wojskowym komisarzem sił powstańczych gubernii. Gubernia grodnieńska była jednym z najbardziej rozwiniętych regionów Imperium.
Wcześniej od innych regionów rozpoczęto tu orientacja (ukierunkowanie) na towarową produkcję w rolnictwie, rozwijała się hodowla bydła i ziemniaków. Przemysł reprezentowały manufaktury, fabryki specializujące się głównie w przetwórstwie i uszlachetnieniu lokalnego surowca.
W roku 1859 przez Grodno przeszła kolej Sankt Petersburg-Warszawa i miasto staje się ważnym węzłem kolejowym co spowodowało wzrost produkcyjny i rozwój gospodarczy regionu nad Niemnem.
W ХIХ stóleciu ziemia grodnieńska dała światu wybitnych działaczy kultury: tu się narodzili Adam Mickiewicz, Eliza Orzeszkowa, Ignacy Domiejko, Napoleon Orda i jeszcze kilkadziesiąt wspaniałych przedstawicieli nauki, kultury i filozofii.
Do dzis Nowogródek jest miejscem pielgrzymek zwolenników talentu poetyckiego Adama Mickiewicza. Żadne inne miasto Białorusi nie było tak gorąco obdarowane miłością tego poety. Lata dziecięce Mickiewicz spędził w Nowogródku. Niedaleko placu centralnego tego miasta znajduje się siedziba Mickiewiczów, gdzie dziś czynne jest muzeum poety.
W roku 1803 ojciec Adama, Mikolaj Mickiewicz, kupił tę działkę i zbudował niewielki drewniany dom. Oficialnie jest przyjeta wersia, że Adam Mickiewicz urodził się w roku 1798 w Zaosiu, w piędziesięciu kilometrach оd Nowogródka. Kiedy Adam miał 8 lat jego rodzice nabyli kamieniczkę z 7 pokojami. Z tego domu Adam i jego brat Franciszek w dniu 13 września 1807 roku poszli do szkoły dominikanów, co była po drugiej stronie ulicy.
W roku 1811 w pierszym wierszu Adam opisal pożar w Nowogródku, który spalil ogromną ilość budynków, w tym cerkiew Św. Mikołaja. Pożar gasiło sporo ludzi, wsród innych był ojciec. Po pożarze chorował i zmarł w 1812 roku. Po śmierci ojca opiekunem czterech synów Mickiewicza stał się (zostal) krewny ojca.
Z powodu braku środków (po ojcu zostały długi za budownictwo domu) rodzina była zmuszona opuścić dom i jakiś czas mieszkać w budynku gospodarczym. Tylko w 1819 roku siedziba znów była zwrócona rodzinie poety. W czasie studiów na uniwersytecie wileńskim (1815 — 1819 rr) Аdam często przyjeżdża do Nowogródka. Po śmierci matki w 1820 roku pozostali bracia przekazują dom starszemu bratu Franciszkowi .
Wkrótce zaś za udział w powstaniu 1830 — 1831 roku dom został konfiskowany i sprzedany za 2285 rubli. Kilka lat po śmierci Adama Mickiewicza jego brat Aleksander – profesor uniwesytetu w Charkowie – chciał odkupić dom, lecz właściciele zażyczyli zbyt wysoką cenę. Domek zawsze przyciągał uwagę społeczeństwa białoruskiego i postępowej inteligencji. Nie raz go odwiedzali Maria Konopnicka, Eliza Orzeszkowa, Ignacy Domiejko, Janka Kupała.
W roku 1861 dom- museum odwiedził syn poety- Władyslaw Mickiewicz. W roku 1930 Коmitet pamięci Adama Mickiewicza wykupił od ówczesnej gospodyni domu rodowe gniazdo poety i została podjęta decyzja otwarcia w nim museum wiekiego wieszcza literatury polskiej Adama Mickiewicza.
Uroczyste otwarcie nastąpiło dnia 11 września 1938 roku. Po remoncie domu (odbudowany po pożarze w roku 1887) w ekspozycji zebrano pamiątki oraz unikalne eksponaty. Pierwszego dnia wojny z ZSRR Niemcy bombardowali Nowogródek, zapalił się drewniany budynek muzeum, zostały zniszczone cenne i rzadkie eksponaty muzeum. Z przedwojennych materialów muzeum zachował się model paryskiego pomnika Adama Mickiewicza wykupiony od żony autora rzeźby – Antoniego Burdela.
W 100 rocznicę śmierci poety dom był odbudowany i w nim ponownie otwarto museum. Wtedy kilkanaście cennych rękopisów (zostało) przekazano z Muzeum Mickiewicza w Warszawie. W 1989 roku z inicjatywy museum w Nowogródku rozpoczęto prace restauracyjne rodzinnego domu poety.
Początek wieku był odznaczony wydarzeniami rewolucji 1905-1907 rr, wzrostem białoruskiego ruchu narodowego. W Grodnie i innych miastach gubernii powstają organizacje rozpowszechniające literaturę w języku białoruskim z wezwaniem do walki.
W okresie I Wojny Światowej ziemie grodnieńszczyzny w ciągu kilku lat zostawały miejscem aktywnych walk. W roku 1915 Grodno było okupowane przez wojska kajzera, okupacja trwała aż do jesieni roku 1918. W latach 1919-1921 region nad Niemnem kilka razy przechodził z rąk do rąk. Władzę radziecką kilka razy likwidowano.
18 marca 1921 roku po podpisaniu rozejmu Ryskiego zostały ustalone zachodnie granicy Polski I granicy wschodnie państwa radzieckiego. Grodnieńszczyzna wtedy weszła w skład Polski.
Grodnieńszczyzna ponownie przeszła w skład ZSRR po rozpoczęciu II Wojny Światowej i wkroczeniu na Zachodnią Białoruś w obronie obywateli białoruskich oddziałów Armii Czerwonej 17 września roku 1939 Ziemie nad Niemnem weszły w skład obwodów: białostockiego, wilejskiego i baranowickiego.
W latach wojny 1941 – 1945, która w historii Białorusi jest nazywana jako Wielka Wojna Narodowa, region był miejscem zatartych walk. Działały tu 3-cia i 10-ta armie radzieckie, liczne oddziały partyzanckie I Armii Krajowej, aktywny był ruch podziemia.
W latach okupacji faszystowskiej na grodnieńszczyźnie zniszczono ponad 170 tys. osób, 24 wsie zostały spalone razem z mieszkańcami, zniszczone miasta Lida, Wolkowysk, znaczne straty wojna przyniosła miastom Grodno, Słonimowi, Nowogródku, setkom mniejszych miast i wsi.
Grodnieńszczyzna została wyzwolona w lipcu 1944 roku po natarciu trzech frontów Armii Radzieckiej. Po wojnie ten region został w składzie BSRR. Po nowym podziale administracyjnym Białoruskiej Republiki 20 września roku 1944 powstał obwód grodnieński, w roku 1954 granice obwodu uległy zmianom i w 1960 roku nabył on współczesną konfigurację i podział na rejony.
Obwód grodnieński dziś – to jeden z najbardziej rozwiniętych regionów Republiki Białoruś. Przedsiębiorstwa przemysłowe regionu produkują autobusy, kombajny, części zamienne do samochodów i maszyn rolniczych, tworzywa sztuczne i nawozy azotowe, włókno chemiczne i nicie, radioodbiorniki, telewizory, meble, tkaniny, obuwie, wyroby tytoniowe oraz inną poszukiwaną na rynkach wielu krajów produkcję. Warunki przyrodnicze sprzyjają rozwojowi rolnictwa.
Grodnieńszczyzna jest regionem najwyższych plonów zbóż i najlepszych wyników w hodowli bydła i trzody chlewnej.
Pod względem wykształcenia ludnośći obwod grodnieński zajmuje pierwsze miejsce w republice. W Grodno pracują dwa uniwersytety z 15 tys. studentów, dobrze rozwinięta sieć szkół średnich, zawodowych i przedszkoli.
Grodno należy do najstarszych miast Białorusi. Tu zachowały się pomniki architektury z czasów Wielkiego Księstwa Litweskiego, Rzeczypospolitej, Białoruskiej Socialistycznej Republiki Radzieckiej. Cenne w historii miasta jest to, że plan miasta nie zmieniał się praktycznie przez 300 lat.
Centrum historyczne miasta w roku 1988 zostało wpisane do rejestru pomników architektury o znaczeniu ogólnokrajowym.

При использовании материалов сайта обязательна прямая ссылка на grodno-best.info

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Загрузка...